Zaman zaman yan dairemizdeki komşumuzun su armatürünü açtığını çıkarttığı uğultu sesi ile farkederiz. Zira bazı su armatürleri suyun akışı esnasında dikkate değer seviyede gürültü oluştururlar. İşte bu yazımızda bu olayın meydana gelme sebepleri , meydana geldikten sonra da komşu dairelere yayılma sebeplerini ele alarak inceleyeceğiz.
Su armatürleri ile ilgili önemli parametreler arasında su armatürünün gürültü seviyesini de sayabiliriz. Zira su armatüründen suyun akışı esnasında oluşan bu gürültü(uğultu) sesi özellikle gece geç vakitlerde çok belirgin biçimde ortaya çıkabilmekte ve ortaya çıktığında da yan dairedeki komşuları rahatsız edici seviyelerde olabilmektedir.
FİZİKSEL DURUM İNCELEME:
Şimdi, öncelikle su armatürü içerisinde oluşan gürültüyü ortaya çıkaran fiziksel sebeplere yakından bir bakalım. Duvardaki tesisat boruları vasıtası ile su armatürünün bağlantı noktalarına ulaşan su, su armatürünün gövdesi ve komponentleri içerisindeki akışı esnasında çeşitli dönme, çarpma ve sürtünme olaylarına maruz kalır. Bütün bu olaylar ise suyun laminer akışını bozarak türbülanslı bir akışa sebep olur. Oluşan bu türbülans da gürültünün ortaya çıkmasına yol açar. Oluşacak gürültü seviyesinin daha az olması için ürün gövdesi tasarım aşamasında iyi tasarlanmalı ve üründe kullanılan komponentler iyi seçilmelidir.
Zira suyun akışı esnasında armatür içerisindeki sürtünme ve çarpma olayları sebebi ile suyun içerisinde türbülans oluşmakta, buna bağlı olarak da titreşimler ve gürültü meydana gelmekte ve oluşan bu gürültü boru tesisatı ve duvarlar vasıtası ile ortama iletilmektedir.
Aşağıda Şekil 1 de görüleceği üzere bir banyo armatürü içerisinde hareket eden su, ürünün tasarımına bağlı olarak 7-8 defa 90 °lik dönüşler yapmaktadır. Bu dönüşlerin her birisinde oluşan türbülans gürültüye yol açmaktadır. Bunların yanı sıra eğer gövde iç yüzeyleri pürüzlü bir yapıda ise , makine ile işlem esnasında gövde içerisinde belirli noktalarda çapaklar oluşmuş ise bu faktörler gürültü seviyesini daha da yükseltecektir. Ürün içerisinde bulunan eksantrik dirsekler, kartuş, yön değiştirici, vb komponentlerin tasarımı ve üretim kalitesi de bu oluşumu etkileyen diğer faktörlerdir.
ŞEKİL 1
ŞEKİL 2
Şekil 2 de görüleceği üzere lavabo armatürlerinde suyun gövde içerisindeki dönüş sayıları nispeten daha az olmakla birlikte bu ürünlerde de suyun daha dar kesitler içerisinden geçmesi çeperler ile olan sürtünmeyi artırmaktadır. Hem suyun gövde içerisindeki dönüşleri ve hem de sürtünmeler dolayısı ile de istenmeyen bir gürültü oluşmaktadır.
Su armatüründen kaynaklanan gürültünün azaltılması için su armatürünün üretiminde belirli hidrolik prensipler dikkate alınmalıdır. Bu maksada uygun olarak su armatürü gövdesi ve bileşenleri içerisindeki keskin dönüş noktalarının sayısı azaltılmalı veya gövde iç yapısı daha yumuşak dönüşler yapacak şekilde tasarlanmalı, iç yüzeylerin pürüzlülüğü azaltılmalı, türbülans oluşturacak gereksiz iç boşluklardan kaçınılmalı, suyun aktığı kesit alanlarında ani ve büyük değişiklikler meydana gelmemesine , kesitlerin kademeli olarak değişmesine dikkat edilmelidir.
Gürültü önleme açısından dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da ürünün sahip olduğu formdur. Zira keskin hatlara sahip olarak dizayn edilen ürünün gövdesinin iç yapısı da dış hatlarına paralel olarak keskin hatlardan oluşacak, bu da suyun gövde içerisinde ani dönüşlerine ve gürültü oluşturmasına yol açacaktır.
Bir diğer gürültü noktası ise borulu ürünlerdeki boru bağlantı noktalarıdır. Gövde ile boruyu birbirine bağlamak maksadıyla kullanılan ara nipelin sahip olduğu form gürültü oluşumu açısından önemlidir. Nipelin su giriş ve su çıkış taraflarına uygun açılar verilerek bu noktalarda türbülans meydana gelmesi önlenmelidir.
1990 lı yıllardan sonra aç kapa su armatürlerinin kullanımının gittikçe yaygınlaşması kullanım kolaylığını arttırırken maalesef gürültü seviyelerinin de artmasına yol açmıştır. Zira aç kapa su armatürlerinde suyun kapanması aniden yapılmakta ve su akışının bu şekilde aniden durdurulması ise tesisat borularında geriye doğru bir su koçu darbesi meydana gelmesine yol açmaktadır. Çift volanlı ve contalı salmastrası olan ürünlerde suyun açılması ve kapanması daha yavaş hareketlerle meydana geldiği için su koçu darbesi oluşumu da çok daha az seviyelerdedir. (Şekil 3)
Seramik diskli kartuş
Contalı salmastra grubu
Seramik diskli salmastra grubu
ŞEKİL 3
Tek kollu aç kapa armatürlerde kullanılan kartuşun imalat kalitesi de önemli bir noktadır. Zira bazı firmalar kartuşun içerisinde yer alan seramik disklerin formlarını özel olarak dizayn ederek su akışının kesilmesini biraz daha tedrici olarak meydana gelmesini ve dolayısı ile su koçu darbesinin bir nebze de olsa azalmasını sağlamaktadırlar.
Bugün su armatürlerinin debi ve akustik ( gürültü ) ölçüm testlerinin 3 bar basınçta yapılması hususu TS EN 200 ve TS EN 817 AB standardının ortak maddesidir. Suyun tabi olduğu hidrolik prensiplerin bir gereği olarak su armatürünün içerisinden geçen suyun miktarı ve hızı arttıkça gürültü seviyesi de yükselmektedir. Suyun miktarı ve hızının artışı da tesisat basıncı ile doğrudan ilişkilidir. Yani basınç arttıkça gürültü seviyesi de artmaktadır.
Burada bir noktayı daha netleştirmekte fayda vardır. 2000 yılından itibaren ülkemizde de yürürlüğe giren AB standartlarında ( EN ) su armatürlerinin çalışma aralığı her ne kadar 0 ila 10 bar olarak belirtilmişse de 5 bar üzerindeki basınç değerleri sadece arızi durumlar için geçerli olarak belirtilmektedir ve 5 bar üzeri basınç bölgesi sürekli olarak kullanılmamalıdır. 5 bar üzeri basıncın kullanım noktasında sürekli olarak mevcut olması hem gürültü seviyesinin artmasına yol açacak ve uzun vadede başta su armatürü olmak üzere su ile çalışan bütün cihazlarda arızalara yol açacaktır. Unutulmamalıdır ki AB standartları nominal çalışma ve test basıncı olarak 3 bar değerini vermektedir.
Öte yandan ürünün yapısının da gürültü seviyesi üzerinde büyük etkisi vardır. Lavabo ve mutfak armatürlerinde gürültü seviyeleri genellikle 0-30 dB aralığında ölçülürken banyo armatürlerindeki gürültü seviyeleri 0 ila 45 dB aralığında olup rahatlıkla 30 dB üzeri değerlere çıkabilmektedir. Konuya duyarlı üretici firmalar yaptıkları özel çalışmalar ve bunlara bağlı uygulamalar ile daha düşük gürültü seviyelerine sahip ürünler üretmektedirler. Üretici firmaların yaptığı yukarıda belirtilen özel çalışmalar ile lavabo ve mutfak armatürlerinde 20 dB altında, banyo armatürleri de 30 dB altında gürültü üretecek şekilde ürünler üretilebilmektedir.
Gerek TS EN 200( çift volanlı armatürler) ve gerekse de TS EN 817 ( tek kollu armatürler) sayılı AB standartlarında su armatürlerinin gürültü seviyesinin ölçümü için EN ISO 3822 sayılı standarda atıf yapılmaktadır. Bu standart ise, gürültü ölçümü için bir sessiz oda inşası ve bu oda duvarına sabitlenmiş bir boru tesisatından oluşan bir laboratuvar gerekliliğinden bahseder. Bilahare sessiz oda içerisinde yer alan bir mikrofon vasıtası ile su armatüründen boruya ve oradan da sessiz odaya yansıyan gürültü ölçülür.
Ölçüm sonucuna göre su armatürlerinin gürültü seviyeleri belirlenerek ürün üzerine markalama yolu ile yazılır. Gerek EN200 ve EN817 standartlarında ve gerekse de EN1112( duş sistemleri) ; EN14055 ( gömme rezervuar) , vb gibi diğer ürünlerle ilgili standartlarda ürünler gürültü açısından üç sınıfta tasnif edilmektedir.
Grup 1… gürültü seviyesi 0-20 dB olanlar
Grup2….gürültü seviyesi 20-30 dB olanlar
Gürültü seviyesi 30 dB üzeri olan ürünler sınıf dışı ürünler olarak tanımlanmıştır.
AB ile uyum çalışmaları çerçevesinde zorunlu standart uygulaması kalkmış olduğu için bu konuda firmalar kendi kalite politikalarına göre pozisyon almaktadırlar.
Öte yandan su armatürü içerisinde oluşan gürültüyü önlemek kadar , oluşan gürültünün yayılmasını da önlemek dikkat edilmesi gereken önemli bir diğer konudur. Zira su armatürü içerisinde oluşan gürültü, bir taraftan bulunduğu ortama yayılırken bir taraftan da bağlı olduğu tesisat boruları vasıtası ile duvarlara ve oradan da komşu mekanlara yayılmaktadır. Bu konu mekanik tesisat konusu içerisine girdiğinden bu konuda sadece kısa bazı hatırlatmalar yapmak daha doğru olacaktır.
Öneriler
Tesisat açısından :
Su armatürü açısından :
